การเรียนการสอนที่มีชีวิต

เราเชื่อว่าการศึกษาคือการปลุกศักยภาพในทุกๆ แง่มุมของความเป็นมนุษย์ ทั้งด้านความคิดสติปัญญา ด้านอารมณ์ความรู้สึก และด้านการปฏิบัติการลงมือทำอย่างจริงจัง

เราเชื่อว่าการศึกษาคือการปลุกศักยภาพในทุกๆ แง่มุมของความเป็นมนุษย์ ทั้งด้านความคิดสติปัญญา ด้านอารมณ์ความรู้สึก และด้านการปฏิบัติการลงมือทำอย่างจริงจัง การจัดการเรียนการสอนจึงเป็นไปเพื่อเปิดโอกาสให้ศักยภาพเหล่านี้งอกงามและปรากฏออกมาตามธรรมชาติ โดยหวังว่าเด็กๆ จะเติบโตมาเป็นผู้ใหญ่ที่รู้จักเข้าใจตนเอง รู้จักศักยภาพของตนเอง ในขณะเดียวกันก็รู้จักและเคารพคนอื่นๆ รวมไปถึงเข้าใจชุมชน สังคม และโลกภายนอก รู้ว่าเขาจะจัดวางตัวเองกับสังคมและโลกนี้อย่างไร สามารถคิดและลงมือทำในสิ่งที่มุ่งหวังได้ ทั้งเพื่อตนเองและเพื่อส่วนรวม

พัฒนาทุกแง่มุมอย่างสมดุล และเหมาะกับช่วงวัย

ด้านการปฏิบัติการลงมือทำอย่างจริงจัง (Willing)

เด็กเล่นทั้งเนื้อทั้งตัว ลงมือทำลงมือสร้างด้วยพลังเจตจำนงที่เต็มเปี่ยม เป็นการเล่นที่มีความหมายและเชื่อมโยงกับชีวิต

สามารถทำงานตามเป้าหมายได้สำเร็จลุล่วงด้วยตนเอง ไม่ว่าจะงานเล็กหรืองานใหญ่เป็นการบ่มเพาะพลังเจตจำนงให้ขับเคลื่อนอยู่ในตัวเด็ก

ในช่วงปฐมวัย

เด็กๆ เรียนรู้ผ่านการเลียนแบบการทำงานของผู้ใหญ่ ในทุกๆ วันครูอนุบาลจะพาเด็กๆ ทำงานบ้าน งานครัว งานสวน เป็นการเรียนรู้ที่ลื่นไหลไปกับการทำงานในชีวิตประจำวัน ส่งผ่านไปถึงการเล่นที่สะท้อนสิ่งที่เด็กรับไปจากผู้ใหญ่ เช่น เล่นทำครัว เล่นสร้างบ้าน เด็กเล่นทั้งเนื้อทั้งตัว ลงมือทำลงมือสร้างด้วยพลังเจตจำนงที่เต็มเปี่ยม เป็นการเล่นที่มีความหมายและเชื่อมโยงกับชีวิต

ในวัยประถม (ป.1 ถึง ม.2)

เด็กทุกคนมีงานที่ต้องรับผิดชอบ ทั้งงานในชั้นเรียน และงานส่วนรวมของชุมชน งานทำความสะอาด การจัดการขยะ งานสนาม งานซ่อมสร้าง ที่ขอบเขตงานจะค่อยๆ ขยายขึ้นตามช่วงวัย น้องๆ เห็นพี่ทำงาน ได้ช่วยเหลือเป็นลูกมือบ้าง แบ่งทีมทำงานด้วยกันบ้าง เรียนรู้การทำงานด้วยกัน สิ่งสำคัญคือ ครูและผู้ใหญ่ในชุมชนต่างก็ลงมือทำงานทุกอย่างด้วยสองมือเช่นกัน

ในขณะที่การเรียนการสอนในทุกๆ ชั้น การมอบหมายงานให้เด็กทำในทุกๆ ชิ้น ไม่ว่าจะเป็นงานสมุด งานหัตถกรรม หรืองานเพื่อส่วนรวม สิ่งสำคัญคือการที่ได้ลงมือทำตั้งแต่เริ่มต้นจนจบกระบวนการ สามารถทำงานตามเป้าหมายได้สำเร็จลุล่วงด้วยตนเอง ไม่ว่าจะงานเล็กหรืองานใหญ่ เป็นการบ่มเพาะพลังเจตจำนง ในการทำงานอย่างมีเป้าหมาย และสำเร็จได้ด้วยตนเอง

ในชั้นมัธยม

เด็กได้ออกไปเรียนรู้ประสบการณ์จากโลกภายนอกมากขึ้น เด็กๆ เริ่มฝึกงานตั้งแต่ชั้น ม.3 ฝึกภาคเกษตร ม.4 ฝึกการทำงานด้านศิลปหัตถกรรม ชั้น ม.5 ฝึกการทำงานด้านสังคม และทำโครงงานในเรื่องที่ตัวเองสนใจ ชั้น ม.6

ด้านอารมณ์ความรู้สึก (Feeling)

ศิลปะและดนตรี คือ เครื่องมือสำคัญในการหล่อเลี้ยงความรู้สึก ทุกการเรียนรู้ครูจะนำพาให้เด็กเห็นความงามอยู่เสมอ เพื่อให้ความงามนั้นประทับอยู่ภายในตัวเด็ก นำไปสู่ความสนใจและเข้าใจในเนื้อหาการเรียนรู้ได้อย่างมีชีวิตชีวา

ในห้องอนุบาล

ครูร้องเพลงเคลื่อนไหวไปตามบทเพลงและบทกลอน ครูจัดดอกไม้ เย็บตุ๊กตา ตกแต่งห้องให้อบอุ่นและงดงาม เล่านิทานที่มีภาษาสละสลวย เรียบง่ายแต่ลุ่มลึก ในสนามอนุบาลมีต้นไม้ดอกไม้ มีสัตว์ต่างๆ ที่สวยงามตามธรรมชาติ ให้มีความงามรายล้อมอยู่รอบตัวเด็กๆ รวมไปถึงจังหวะชีวิต กิน อยู่ หลับ เล่น เป็นเวลา สม่ำเสมอ ช่วยโอบประคองและสร้างความรู้สึกที่อบอุ่นและมั่นคงให้กับเด็ก

ในชั้นประถม

มีการใช้ศิลปะและดนตรีสอดแทรกอยู่ในทุกการเรียนการสอน บทเพลงที่เกี่ยวกับฤดูกาล สอดรับกับเนื้อหาการเรียนรู้ และการก้าวข้ามในแต่ละช่วงวัย เนื้อหาที่ครูสอนมักเริ่มจากภาพก่อนจะมาเป็นตัวอักษร เรื่องเล่าที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวาการผจญภัยทั้งภายนอกและภายใน เด็กก้าวข้ามความปั่นป่วนในใจ ผ่านการฝ่าฟันอุปสรรคของเจ้าชายในเรื่องเล่าของครู เทพปกรณัม และผู้คนในประวัติศาสตร์

เด็กสรุปและบันทึกเนื้อหาเรียนรู้ของตัวเองผ่านการวาดภาพเป็นหลัก ก่อนจะค่อยๆ เพิ่มการเขียนบรรยายในชั้นที่โตขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในวิชาคณิตศาสตร์ ครูจะเริ่มด้วยความงามและความอัศจรรรย์ในตัวเลขก่อนเสมอ รวมไปถึงวิชาศิลปะอื่นๆ ทั้งวาดเส้น สีน้ำ ปั้นขี้ผึ้ง ปั้นดิน หัตถกรรม ที่สอดรับกับเนื้อหาการเรียนรู้และพัฒนาการแต่ละช่วงวัย

เด็กๆ ได้เรียนและฝึกฝนดนตรี ขลุ่ย เครื่องสาย ที่ทำงานกับลมหายใจ ทำงานกับจังหวะการเต้นของหัวใจ ทำงานกับจังหวะของครู และเพื่อนร่วมชั้น ช่วยกล่อมเกลาความรู้สึก และฝึกทักษะสังคมในการผสานเสียงดนตรีร่วมกัน

ในชั้นมัธยม

ศิลปะที่นำไปสู่การคิด และย้อนกลับมาสู่การรู้จักตนเองอีกครั้ง ได้วาดรูปเลียนแบบศิลปินในอดีต ก่อนจะขยายภาพออกไปตามจินตนาการของแต่ละคน วาดรูปตัวเอง วาดภาพธรรมชาติผ่านมุมมองแบบ objective ฟังและศึกษาวรรณกรรมที่ลึกซึ้ง เรียนรู้ประวัติศาสตร์ในมิติต่างๆ ทั้งประวัติศาสตร์ดนตรี ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม เป็นต้น

ด้านความคิดสติปัญญา (Thinking)

การพัฒนาความคิดมิใช่การกระตุ้นให้เด็กรู้และจำ แต่ความคิดจะงอกงามเมื่อถึงเวลา เมื่อเขาได้รับประสบการณ์ผ่านการลงมือทำ เมื่อความรู้สึกอันงดงามประทับอยู่ในหัวใจ เมื่อถึงเวลาเขาจะประมวลความรู้ความเข้าใจออกมาได้ด้วยตัวเขาเอง

ในวัยอนุบาล

เราระวังอย่างมากที่จะไม่ป้อนความรู้ที่สำเร็จรูปตายตัวให้กับเด็ก ระวังอย่างมากที่จะไม่กระตุ้นให้เด็กคิดวิเคราะห์หรือสรุปทุกอย่างออกมาเป็นคอนเซปต์ เพราะความรู้ความเข้าใจของเขาจะประทับอยู่ที่สองมือ สองเท้า สองตา สองหู เมื่อเขาได้ลงมือทำ เขาเรียนรู้เรื่องเคมีเมื่อเขาช่วยครูอนุบาลจุดเตาถ่านหุงข้าว ทำขนมปัง เรียนรู้เรื่องฟิสิกส์เมื่อเขาเอาเก้าอี้มาต่อเป็นรถเป็นบ้าน เรียนรู้เรื่องแร่ธาตุเมื่อเขาเล่นน้ำ โคลน ทราย เรียนรู้เรื่องพืชเมื่อหย่อนเมล็ดพันธุ์รดน้ำ และออกดอกออกผล

เป็นการเรียนรู้ที่ไม่ต้องบอก ไม่ต้องสอน ไม่ต้องอธิบายว่าทั้งหมดคืออะไร เพราะความรู้ประทับไปในเนื้อตัวเขาแล้ว ให้เขาจดจำและเข้าใจในแบบของเขา เพื่อรอเมื่อพร้อมเขาจะประมวลทุกอย่างออกมาได้ด้วยตัวเขาเอง

เช่นเดียวกับคุณธรรมความดี ที่ไม่ต้องบอกสอนให้ท่องจำ แต่การช่วยกันทำงาน การเห็นครูเห็นผู้ใหญ่ปฏิบัติกับผู้คนและสิ่งต่างๆ บนโลก เรื่องราวในนิทาน ล้วนบ่มเพาะความดีในหัวใจ โดยไม่ต้องสรุปด้วย “นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า…”

ในชั้นประถม (ป.1 ถึง ม.2 )

เมื่อเด็กโตขึ้นการเรียนรู้จะเป็นทางการมากขึ้น เมื่อเด็กเริ่มอ่านเขียนได้คล่อง ครูจะนำพานักเรียนบันทึกเนื้อหาการเรียนรู้ร่วมกัน หลังจากที่ผ่านการลงมือทำ ฟังเรื่องราวเรื่องเล่าในเนื้อหานั้นๆ แล้ว โดยยังเป็นความรู้ความเข้าใจปรากฏการณ์ที่เชื่อมโยงกับมาสู่ตัวเอง เด็กๆ เริ่มได้ต้นคิดวิเคราะห์อย่างเป็นทางการเมื่อเรียนอ่านข่าวในชั้น ป.6 ที่สามารถอ่านแล้วแยกแยะข้อเท็จจริงกับข้อคิดเห็นในเนื้อหาของข่าวได้ และเริ่มแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับข่าวมากขึ้นในชั้น ม.2 และ ม.3

ในชั้นมัธยม

เรียนรู้จากบทเรียนหลักที่เป็นวิชาการมากขึ้นตามลำดับ ฝึกวิธีมองและวิเคราะห์สาระของบทเรียนในเชิงวิพากษ์และนำไปสู่ข้อวินิจฉัยของตนเอง มีการสรุปการเรียนรู้ และออกแบบการนำเสนองานที่ทำกันอย่างอิสระมากขึ้นตามลำดับในวิชาต่างๆ มีวิธีการเรียนรู้ที่มีลักษณะเฉพาะคนมากขึ้น เปิดโอกาสให้เด็กได้มีมุมมองเกี่ยวกับตนเอง ชีวิต สิ่งแวดล้อม โลก และจักรวาลจากหลายมิติหลายแง่มุม ผ่านการลงมือปฏิบัติและมีประสบการณ์จริงในเรื่องต่างๆ ที่เรียน ได้สำรวจความถนัดและความสนใจของตนเอง

เคมี ฟิสิกส์ ชีววิทยา ที่เคยประทับอยู่ในเนื้อในตัวตอนอนุบาล จะถูกดึงออกมาใช้ผ่านการทดลองที่เป็นรูปแบบขั้นตอน ก่อนจะวิเคราะห์วิพากษ์ และนำไปสู่ทฤษฏีต่างๆ โดยไม่ลืมที่จะเชื่อมโยงกับความเป็นมนุษย์